A asignatura de Socioloxía da Educación é o estudio dende a perspectiva sociolóxica do feito social da educación. Polo tanto, resulta ser unha introducción ó estudio sistemático e científico das relacións entre as sociedades e os seus diversos colectivos e os feitos educativos diferenciais (ou non) conforme ás diferentes culturas e as súas transformacións. A educación non pode estudiarse como un feito social aillado, por iso é preciso abordar a súa comprensión dun xeito holístico sen esquencer os vencellamentos entre os niveis macro e micro sociolóxicos. A Socioloxía é a ciencia que analiza os feitos sociais aplicando métodos empíricos. Posto que a educación é un fenómeno social que está imbricado na estructura da sociedade, resulta fundamental aproximarse ó seu estudio dende una comprensividade sociolóxica. De tal xeito que a educación forma parte dun macrosistema social e cultural maior que fai que se atope condicionada por diferentes factores sociais, tales como a estratificación social, a desigualdad social, os ideais pedagóxicos, as políticas educativas, etc.
Para coñecer e analizar en profundidade estes feitos sociais, durante o desenvolvemento da asignatura, formarase ó alumnado nos paradigmas teóricos da socioloxía clásica e a seu vencellamento coa Educación formal e tamén en contextos/articulacións non formais ou non explícitas; analizarase o papel da escola como axente socializador; o nexo relacional entre a economía, a estratificación social e a educación, a construcción social de las diferencias sexuais; a diversidad étnica e a escola; etc. Ademáis, proporcionaranse ferramentas metodológicas para o estudio de fenómenos sociais como o desenvolvemento dun proxecto de investigación e as principais técnicas de investigación social (enquisa, entrevista en profundidade, observación participante, grupo de discusión, etc.).
Competencias do título
Código
Competencias da titulación
Resultados de aprendizaxe
Competencias de materia (Resultados de aprendizaxe)
A socioloxía como ciencia social. Marcos conceptuais, epistemolóxicos e comenzos metodolóxicos. As desigualdades.
Tema 2. ¿Qué estudia a socioloxía da educación?
A educación como feito social e obxecto de estudio sociolóxico. A educación contra a desigualdade. A familia, os iguais, os m.c.m. e as NNTTIICC, cultura, coñecemento, etc. A educación como mecanismo de igualdade e liberdade.
Tema 3. Metodoloxías e ferramentas para o estudio e coñecemento sociolóxico.
Metodoloxía cuantitativa. Metodoloxía cualitativa. Fontes e ferramentas para a obtención de datos. As etapas da investigación.
Tema 4. Macrosocioloxía da educación.
Políticas educativas, economía da educación e idearios pedagóxicos. Os xeitos de vida, o consumo e a sostenibilidades. O xénero. A inmigración. A infancia.
Tema 5. Microsocioloxía da educación.
O proceso de socialización e os seus tipos. Os axentes de socialización. As organizacións educativas formais e non formais.
Planificación
Metodoloxías / probas
Horas presenciais
Horas non presenciais / traballo autónomo
Horas totais
Actividades iniciais
3
0
3
Traballos tutelados
6
50
56
Sesión maxistral
20
0
20
Simulación
4
0
4
Obradoiro
6
0
6
Aprendizaxe colaborativa
0
2
2
Saídas de campo
2
10
12
Proba mixta
2
0
2
Presentación oral
3
36
39
Atención personalizada
6
0
6
*Os datos que aparecen na táboa de planificación son de carácter orientativo, considerando a heteroxeneidade do alumnado
Metodoloxías
Metodoloxías
Descrición
Actividades iniciais
Actividades que se levan a cabo antes de iniciar calquera proceso de ensino-aprendizaxe a fin de coñecer as competencias, intereses e/ou motivacións que posúe o alumnado para o logro dos obxectivos que se queren alcanzar, vinculados a un programa formativo. Con ela preténdese obter información relevante que permita articular a docencia para favorecer aprendizaxes eficaces e significativos, que partan dos saberes previos do alumnado. Tamén se explicará dun xeito xeral a guía docente ó alumnado e o procedemento de avaliación da asignatura.
Traballos tutelados
Proceso de ensinanza orientado á aprendizaxe do alumnado mediante a realización de actividades de carácter práctico a través das que se propoñen situacións que requiren ao estudante identificar un problema obxecto de estudo, formulalo con precisión, desenvolver os procedementos pertinentes, interpretar os resultados e sacar as conclusións oportunas do traballo realizado.
Sesión maxistral
Exposición oral complementada co uso de medios audiovisuais e a introdución de algunhas preguntas dirixidas aos estudantes, coa finalidade de transmitir coñecementos e facilitar a aprendizaxe.
Simulación
Proba na que se busca responder por escrito a preguntas de certa amplitude valorando que se proporcione a resposta esperada, combinada coa capacidade de razoamento (argumentar, relacionar, etc.), creatividade e espírito crítico. Utilízase para a avaliación diagnóstica, formativa e sumativa. Permite medir as habilidades que non poden avaliarse con probas obxectivas como a capacidade de crítica, de síntese, de comparación, de redacción e de orixinalidade do estudante; polo que implica un estudo amplo e profundo dos contidos, sen perder de vista o conxunto das ideas e as súas relacións.
Obradoiro
Técnica de dinámica de grupos que ten como obxectivo axudar a desenvolver a perspectiva social e a empatía mediante a representación de diferentes papeis dentro de situacións conflitivas onde interveñen diferentes posturas que teñen que ser combinadas. Utilízase para traballar as relacións interpersoais, o comportamento, os valores e as actitudes.
Aprendizaxe colaborativa
Participación, organización e colaboración de principio a fin dun traballo dirixido e "tutelado" pola profesora que deberá ser presentado a través de material debidamente ordenado e elaborado por un grupo ou equipo de traballo conformado por estudantes da materia.
Saídas de campo
Obtención de datos a través da aplicación dalgunha ferramenta de investigación.
Proba mixta
Preguntas a desenvolver un tema extenso, preguntas para respostar brevemente, ou a respostar tipo test entre varias opcións.
Presentación oral
Técnica metodolóxica que supón a utilización de exposición oral apoiándose en documentos audiovisuais e/ou bibliográficos (fragmentos de reportaxes documentais ou películas, noticias de actualidade, paneis gráficos, fotografías, biografías, artigos, textos lexislativos, etc.) relevantes para a temática da materia con actividades especificamente deseñadas para a análise dos mesmos. Pódese empregar como introdución xeral a un tema, como instrumento de aplicación do estudo de casos, para a explicación de procesos que non se poden observar directamente, para a presentación de situacións complexas ou como síntese de contidos de carácter teórico ou práctico.
Atención personalizada
Metodoloxías
Traballos tutelados
Simulación
Obradoiro
Presentación oral
Descrición
Execución de prácticas de investigación no eido da Socioloxía da Educación.
Exposición en contextos equivalentes ó da vida real para a resolución de diferentes obxetos de estudio da asignatura. Serviralle de fase de aprendizaxe para que logo poidan extrapolar os coñecementos e habilidades adquiridas cando teñan que facer as saídas de campo.
Nos obradoiros traballaranse calqueira tipo de aspectos relacionados có desenvolvemento das distintas aplicacións teóricas da materia que o precisen.
A presentación oral consistirá en exposicións por parte do alumnado para dar conta das súas aprendizaxes e competencias respecto da materia.
Avaliación
Metodoloxías
Descrición
Cualificación
Traballos tutelados
Os alumnos levarán a cabo a longo do cuatrimestre un traballo "tutelado" de carácter sociológico en materia educativa. A súa realización por grupos reducidos culminará con la exposición oral de los contenidos diseñados para los distintos apartados que constituíron o devandito traballo.
A realización de este traballo xunto coa realización e entrega de las demás prácticas a realizar durante o cuatrimestre constituirán el 50% de la nota final de la asignatura.
25
Simulación
Descrita no paso 5 de metodoloxías
5
Obradoiro
Descrito no paso 5 de metodoloxías
5
Presentación oral
Descrita no paso 5 de metodoloxías
5
Aprendizaxe colaborativa
Descrita no paso 5 de metodoloxías
10
Proba mixta
Proba de exámen explicada no apartado correspondente de metodoloxías. Cada unha das preguntas ou tarefas a cumplimentar serán correxidos e puntuados según as respostas ou solucións se adecúen os coñecementos que deberían ter conqueridos.
50
Observacións avaliación
O longo do cuatrimestre terán lugar sesións de exposición oral nas que a profesora explicará o contido teórico da asignatura, combinadas coas correspondentes clases de docencia e explicacións para os grupos pequenos/"interactivos" nas que ó alumnado levarán a cabo as correspondentes prácticas e desenvolverán as metoloxías primeiro con ensaios e asesoramento presencial de xeito titorizado e dirixido pola profesora. A evaluación da asignatura terá en conta un seguimento activo por parte do alumnado dos contidos desenvolvidos (asistencia, participación na aula, colaboración e implicación no traballo das prácticas, etc.), así como una proba de examen para a superación da parte teórica da asignatura donde se valorarán os coñecementos xerais adquiridos. O conxunto das prácticas desenvolvidas contribuirán nun 50% á nota final y a proba de exámen o restante 50%. Ambas partes teñen que estar superadas para poder realizarse o cálculo da nota media.
As prácticas desenvolvidas en grupos conformarán un informe final que se ten que entregar ó final do cuatrimestre, antes da proba oral, de xeito que todalas actividades, tarefas e traballos a realizar ó longo do cuadrimestre serán contabilizados para a calificación final.
La preparación da proba a examen da parte teórica farase a partir dos apuntes que o alumnado teña tomado e elaborado a partir da súa asistencia as clases e dos manuais da asignatura recomendados por la profesora, así como dos contenidos das Fontes de información de esta guía.
Para o alumnado que (por motivo debidamente acreditado) non concurra á aula con la asiduidade e constancia que requiere o seguimiento e debida realización das prácticas da asignatura, é dicir, que non leven un seguimiento asiduo e activo da materia, poderán examinarse a través de una prueba de preguntas temas a través de respostas debidamente elaboradas e conforme ó temario da asignatura (que se traballará a partir das fontes bibliográficas) na convocatoria correspondiente dos contidos desenvolvidos no programa da asignatura, pudiendo obter a través de esta proba sólo un 5 como calificación máxima.
A nota aprobada das prácticas se reservará para entrar a promediar coa calificación da proba mixta de evaluación (aprobada) obtenida a través da recuperación de xullo. Si non se teñen aprobadas as prácticas sólo se evaluará en xullo a través do exámen explicado no párrafo anterior.
Fontes de información
Bibliografía básica
GUERRERO SERÓN, ANTONIO (2002). Manual de sociología de la educación. Madrid, Tecnos
ALMARCHA BARBADO, A. (1979): “Cien años de la sociología de la educación en España: 1877-1977” enRevista Española de Investigaciones Sociológicas, núm. 2, Madrid, Centro de Investigaciones Sociológicas, p.p. 115-148.
ALONSO HINOJAL, I. (1991): Educación y Sociedad. Las Sociologías de la Educación, Madrid, Centro de Investigaciones Sociológicas.
AMORÓS, CELIA (1991). Hacia una crítica de la razón patriarcal. Barcelona, Anthropos.
BERGER, P. L. y LUCKMANN, T. (1995): La construcción social de la realidad, Buenos Aires, Amorrortu.
CARBONELL, J. (Comp.) (1996): La escuela, entre la utopía y la realidad: diez temas de sociología de la educación, Barcelona, Ediciones Octaedro.
CARDÚS, S. (2001): El desconcierto de la educación, Barcelona, Ediciones B.
DURKHEIM, E. (1996): Educación y sociología, Barcelona, Península.
DURKHEIM, E. (1992): Historia de la educación y de las doctrinas pedagógicas. La evolución pedagógica en Francia. Madrid, La Piqueta.
FERNÁNDEZ ENGUITA, M. (Ed.) (1999): Sociología de la Educación, Barcelona, Ariel.
FERNÁNDEZ ENGUITA, M. (1995): La escuela a examen, Madrid, Pirámide.
FERNÁNDEZ ENGUITA, M. y TERRÉN, E. (2008): Repensando la organización escolar, Madrid, Akal.
FERNÁNDEZ ENGUITA, M. y GUTIÉRREZ SASTRE, M. (2005): Organización escolar, profesión docente y entorno comunitario, Madrid, Akal.
FERNÁNDEZ PALOMARES, F. (Coord.) (2003): Sociología de la Educación, Madrid, Pearson Prentice-Hall.
GIDDENS. A. (1993): Sociología, Madrid, Alianza.
GIL VILLA, F. (1997): Teoría sociológica de la educación, Salamanca, Amarú.
GINER. S. (1993): Sociología, Barcelona, Península.
GÓMEZ JALDÓN, C. DOMÍNGUEZ, J. A. (2005): Manual de sociología de la Educación, Madrid, Pirámide.
JEREZ MIR, R. (1990): Sociología de la Educación. Guía didáctica y textos fundamentales, Madrid, CU.
LÓPEZ RUPÉREZ, F. (2001): Preparar el futuro. La educación ante los desafíos de la globalización. Málaga, La Muralla.
MACIONIS, J. y PLUMMER, K. (1999): Sociología, Madrid, Pearson Prentice Hall.
MCMILLAN, J. H. y SCHUMACHER, S. (2005): Investigación educativa, Madrid, Pearson Prentice Hall.
TABERNER GUASP, J. (1999): Sociología y educación. Funciones del sistema educativo en sociedades modernas, Madrid, Tecnos.
VARELA, J. (2007): Las reformas educativas a debate (1982-2006), Barcelona, Morata.
VV.AA (2003, 2ªedic.). Las maestras de la república.
Fernández, F. (2003): Sociología de la
Educación, Madrid, Pearson Educación
Fernández, M et al (2008): “¿Fronteras en
las aulas?: contacto transcultural y endogamia en las interacciones del
alumnado”, en Revista de Educación, no.
345, Dedicado a: De inmigrantes a minorías: temas y problemas de la
multiculturalidad Año: 2008, Número: 345
Gil, F. (1994): Teoría sociológica de la educación.
Amarú Editores.
Lomas, C. (2007): “¿La escuela es un
infierno?: violencia escolar y construcción cultural de la masculinidad”, en
Revista de Educación, nº. 342.
Maciones, J. y K. Plummer (1999) Sociología, Madrid, Prentice Hall.
Ritzer, G. (1993): Teoría sociológica clásica. McGraw-Hill
Interamericana de España
Subirats, M. (2002): “Rosa y azul: la
transmisión de los géneros en la escuela mixta”, en González, A. et al
(coord.): Educar para la igualdad, educar
desde la diferencia, Barcelona, Graó.
Taberner, J.
(1998): Teoría sociológica y educación.
Universidad de Córdoba.
Terrén, E., Fernández, M. (2008): “De
inmigrantes a minorías: temas y problemas de multiculturalidad (presentación)”,
en Revista de Educación, no. 345, Dedicado
a: De inmigrantes a minorías: temas y problemas de la multiculturalidad Año:
2008, Número: 345
Valles, M. (1997): Técnicas
cualitativas de investigación social. Reflexión metodológica y práctica
profesional, Madrid: Síntesis.