Datos Identificativos 2024/25
Asignatura (*) Química: Equilibrio e Cambio Código 610G04008
Titulación
Descriptores Ciclo Período Curso Tipo Créditos
Grao 2º cuadrimestre
Primeiro Formación básica 6
Idioma
Castelán
Modalidade docente Presencial
Prerrequisitos
Departamento Química
Coordinación
Del Castillo Busto, Estela
Correo electrónico
estela.delcastillo@udc.es
Profesorado
Del Castillo Busto, Estela
Martinez Cebeira, Montserrat
Correo electrónico
estela.delcastillo@udc.es
monserrat.martinez.cebeira@udc.es
Web
Descrición xeral A materia "Química: Equilibrio e Cambio" pertence ao módulo de Química, do primeiro curso da titulación de Grao en Nanociencia e Nanotecnoloxía. Nela estúdanse os fundamentos da termoquímica, os aspectos máis relevantes dos equilibrios químicos en disolución, as bases da cinética química, etc., que constitúen a base de numerosos procesos da química. Os contidos tratados nesta asignatura aportan coñecementos de base fundamentais para poder cursar outras asignaturas do grao e constitúen a formación básica en Química que recibe o alumnado na titulación, xunto coas asignaturas Química: Enlace e Estrutura e Laboratorio Básico.

Competencias / Resultados do título
Código Competencias / Resultados do título

Resultados de aprendizaxe
Resultados de aprendizaxe Competencias / Resultados do título
Adquisición de habilidades e coñecementos experimentais suficientes para utilizar de manera correcta o material e os produtos máis habituais nun laboratorio químico. Interpretar os resultados obtidos no laboratorio. A7
A8
B2
B3
B7
B8
B9
C1
C2
C3
C6
Coñecer a cinética do cambio químico, incluíndo a catálisis e os mecanismos de reacción. A1
A2
A7
B1
B2
B3
B8
B9
C1
C2
C3
Comprender os principios elementais da termodinámica e as súas aplicacións en Química. A1
A2
B6
B7
B8
B9
C1
C3
Coñecemento do equilibrio químico, equilibrio ácido-base, equilibrio de formación de complexos, equilibrio de solubilidade, equilibrio red-ox e electroquímica. A1
A2
A3
A7
B1
B2
B3
B6
B7
B8
B9
C1
C2
C3

Contidos
Temas Subtemas
1. Termoquímica. Introducción á Termodinámica. Termoquímica. Calor, trabajo e enerxía interna. Primer principio da Termodinámica. Calor de reacción a volumen constante e a presión constante. Concepto de entalpía. Entalpía estándar de formación. Calorimetría: medida de calores de reacción. Ley de Hess. Entalpía de enlace e entalpía de reacción. Aplicacións en nanociencia.
2. Espontaneidade e Equilibrio. Segundo principio da Termodinámica. Concepto de entropía. Enerxía libre de Gibbs. Espontaneidade. Concepto de equilibrio químico e as constantes de equilibrio. Cociente de reacción Q. Modificacións das condicions de equilibrio: principio de Le Châtelie. Relación entre enerxía de Gibbs e constante de equilibrio. Predicción do cambio químico. Dependencia coa temperatura. Aplicacións en nanociencia.
3. Equilibrio Acedo Base. Revisión da teoría de Arrhenius. Teoría de Bronsted-Lowry. Autoionización da auga e escala de pH. Acedos fortes e bases fuertes. Acedos débiles e bases débiles. Ácidos polipróticos. Ions como acedos e bases. Acedos e bases de Lewis. Efecto do ion común. Disolucions reguladoras. Indicadores. Reaccions de neutralización e curvas de valoración. Aplicacións en nanociencia.
4. Equilibrio de Formación de Complexos. Consideracións xerais. Tipos de ligandos. Constantes de formación e disociación. Reaccións acedo-base dos ions complexos. Aplicacións en nanociencia.
5. Equilibrio de Solubilidade. Producto de solubilidade e solubilidade. Efecto do ion común. Precipitación total e fraccionada. Factores que inflúen na solubilidade das sales: efecto do ión común, efecto salino, pH e formación de complexos. Aplicacións en nanociencia.
6. Electroquímica. Conceptos básicos: reaccións redox. Potencial de electrodo e potencial estándar de electrodo. Relación entre potencial, energía libre de Gibbs e constante de equilibrio. Variación de enerxía coa concentración: ecuación de Nernst. Equilibrios mixtos: influencia de outros equilibrios. Baterías e pilas. Corrosión. Electrólise.
7. Equilibrio de Adsorción-Desorción Adsorción. Desorción. Equilibrio de adsorción-desorción. Modelo de Langmuir.
8. Introducción á cinética química. Velocidade de reacción e temperatura. Medida da velocidade de reacción. Ecuación de velocidade, orden de reacción, molecularidad. Relación entre cinética e equilibrio. Influencia da temperatura. Ecuación de Arrhenius. Teoría de colisións. Teoría do estado de transición. Catálise homoxénea e heteroxénea. Aplicacións en nanociencia.

Planificación
Metodoloxías / probas Competencias / Resultados Horas lectivas (presenciais e virtuais) Horas traballo autónomo Horas totais
Sesión maxistral A1 A2 A3 B1 B2 B6 B8 B9 C1 C3 C6 28 56 84
Seminario A1 A2 A3 A7 B1 B2 B3 B6 B7 B8 B9 C1 C2 C3 C6 6 21 27
Prácticas de laboratorio A1 A2 A3 A7 A8 B1 B2 B3 B6 B7 B8 B9 C1 C3 C6 15 15 30
Proba obxectiva A1 A2 A3 A7 B1 B2 B3 B7 B8 C1 2 3 5
Proba mixta A1 A2 A3 A7 B1 B2 B3 B7 B8 C1 3 0 3
 
Atención personalizada 1 0 1
 
*Os datos que aparecen na táboa de planificación son de carácter orientativo, considerando a heteroxeneidade do alumnado

Metodoloxías
Metodoloxías Descrición
Sesión maxistral O profesorado desenvolverá os contidos fundamentais de cada un dos temas mediante explicacións teóricas e exemplos prácticos. Para o seu mellor aproveitamento, os/as estudantes dispoñerán con antelación dos materiais docentes axeitados para a súa preparación persoal na web da materia (Moodle). Potenciarase a participación dos/das estudantes. Impartirase en grupo grande.
Seminario Sesións impartidas en grupo reducido, dedicadas ao análise e resolución de problemas e cuestións, coa participación activa do alumnado e do profesorado. Os exercicios asignados ao alumnado serán publicados previamente polo docente na web da materia (Moodle) para que os resolvan e entreguen antes do seminario.
Prácticas de laboratorio Nas sesións de laboratorio (en grupo pequeno) o/a estudante desenvolverá exemplos experimentais dos contidos teóricos expostos na aula. Será fundamental a realización dos prelaboratorios antes de realizar a práctica correspondente (senón o/a estudante non poderá realizar a devandita práctica), así como levar ao día a libreta de laboratorio, de acordo coas indicacións do profesorado. Realizaranse unha ou varias probas curtas para avaliar o grado de racionalización dos contidos teóricos cos experimentales. Impartirase unha sesión inicial (grupo pequeno) para expor ao alumnado os contidos e dinámica das prácticas.
Proba obxectiva Periodicamente, nos seminarios e na aula virtual Moodle, realizaranse probas curtas nas que o estudante deberá resolver exercicios e/ou tests de forma razoada, o que permitirá avaliar o seu grao de comprensión dos aspectos máis importantes da materia e potenciar a avaliación continua ao longo do curso. Esta metodoloxía busca fomentar que o estudante manteña un esforzo constante no estudo da materia.
Proba mixta O/a estudante deberá realizar unha proba mixta do conxunto da materia que permita avaliar o grao de adquisición de coñecementos e competencias polo alumnado. Nela incluiranse cuestións e problemas sobre os contidos de toda a materia que deberán resolver dun xeito razoado.

Atención personalizada
Metodoloxías
Prácticas de laboratorio
Seminario
Descrición
Nos seminarios o profesorado supervisa para cada estudiante a metodoloxía aplicada no proceso de resolución dos problemas que se propoñen, resolvendo de forma individual as dúbidas formuladas polo/a estudiante e guiando o proceso de aprendizaxe.
Nas sesións de laboratorio tamén lévase a cabo unha atención personalizada da adquisición de destrezas e coñecementos por parte do alumnado.
Cando o profesorado o considere necesario, poderá convocar aos/ás estudantes a tutorías individualizadas para orientalos en relación ao seu desenvolvemento na materia, estableciendo o horario de acordo con eles. Con independencia das titorías propostas polo profesorado, o/a estudante pode realizar titorías a petición propia (presenciais ou virtuais) dentro das titorías semanais que o profesorado pon a disposición do alumnado.
Aquel alumnado que se acolla ao réxime de “recoñecemento de dedicación a tempo parcial e dispensa académica de exención de asistencia” segundo a normativa da UDC, disporá de atención específica, a petición propia e en horario a convir, de axuda titorial para a orientación e resolución de dúbidas dos contidos da materia.
O/a estudante nesta situación debe falar co Profesorado responsible na primeira semana do curso para sustituir o reximen presencial por outras actividades calificables.




Avaliación
Metodoloxías Competencias / Resultados Descrición Cualificación
Proba mixta A1 A2 A3 A7 B1 B2 B3 B7 B8 C1 A proba mixta consistirá na resolución de problemas e cuestións relativos aos contidos do conxunto da materia. Esta proba final realizará nas datas oficiais acordadas no Centro.
55
Proba obxectiva A1 A2 A3 A7 B1 B2 B3 B7 B8 C1 As probas obxectivas levaranse a cabo periodicamente e consistirán na realización de exercicios curtos nos seminarios e de tests de autoavaliación na aula virtual, co fin de avaliar o grao de comprensión do alumnado dos aspectos máis importantes da materia. 20
Prácticas de laboratorio A1 A2 A3 A7 A8 B1 B2 B3 B6 B7 B8 B9 C1 C3 C6 A realización das prácticas é obrigatoria para aprobar a materia. Valorarase a realización dos prelaboratorios, as capacidades e destrezas do/ alumno/a na realización do traballo experimental, a súa capacidade para interpretar os resultados obtidos, a elaboración do diario de laboratorio, etc.
Avaliarase o grao de racionalización mediante probas curtas sobre as prácticas. A rúbrica de avaliación das prácticas presentarase ao comezo do curso e estará dispoñible no campus virtual da materia.
15
Seminario A1 A2 A3 A7 B1 B2 B3 B6 B7 B8 B9 C1 C2 C3 C6 Valorárase a resolución de boletíns de cuestións e/ou problemas, cumplimento de datas para a súa entrega ou revisión e tamén a participación do/a alumno/a a través da formulación de preguntas antes ou despóis do desenvolvemento dos seminarios. A rúbrica de avaliación dos seminarios presentarase ao comezo do curso e estará dispoñible no campus virtual da materia. 10
 
Observacións avaliación

A cualificación global comporase dos seguintes porcentaxes:

  • Proba mixta: 55%

  • Prácticas de laboratorio: 15%

  • Avaliación continua: 30%. Consistirá na cualificación obtida nos seminarios e nas probas obxectivas (10% e 20%, respectivamente, da nota global) nas dúas oportunidades. Os/as estudantes que non participen nas actividades avaliables das sesións de seminario e non realicen os tests de autoavaliación obterán unha cualificación de 0 neses apartados nas dúas oportunidades. Na segunda oportunidade manterase a cualificación obtida durante o curso para a nota global.

Dado que a cualificación se basea no modelo de avaliación continua, valorarase especificamente a progresión do estudante ao longo de todo o cuadrimestre cun máximo de 1.0 puntos que se poderá sumar á cualificación global.

- Para superar a materia será obrigatorio:   

1) A realización das prácticas de
laboratorio.
2) Obter unha cualificación superior ou igual a 5 puntos (sobre 10) nas
prácticas de laboratorio e na proba mixta. E no caso de
non alcanzar dita puntuación mínima nalgunha destas actividades
avaliables, a materia figurará como suspensa, aínda que a cualificación
media sexa igual ou superior a 5 (nese caso a puntuación asignada será
de 4,5).

-Os/as estudantes que non participen nas actividades avaliables das sesións de seminario e non realicen as probas obxectivas obterán unha cualificación de 0 neses apartados (30% da nota global) nas dúas oportunidades. Na segunda oportunidade manterase a cualificación obtida durante o curso para a nota global.

- Na primeira e segunda
oportunidade, os/as estudantes que fixeran as prácticas e acadaran menos dun 5,
tendrán a oportunidade de realizar, ademáis da proba mixta, unha proba
específica relacionada coas prácticas de laboratorio. A cualificación desta
proba específica sustituírá á cualificación obtida nas prácticas para a
cualificación global.

- O/a estudante obterá a cualificación de non presentado cando non
realice as prácticas de laboratorio e tampouco se presente á proba mixta. Polo
que refírese aos sucesivos cursos académicos, o proceso de
enseñanza-aprendizaxe, incluida a avaliación continua, refírese a un curso
académico, e polo tanto, volvería a comenzar un novo curso, incluidas todas as actividades
e procedimientos de avaliación que se programe para dicho curso.

-Na segunda oportunidade: a cualificación da proba mixta obtida na
segunda oportunidade substituirá á da primeira. Os/as estudantes avaliados na segunda
oportunidade sólo poderán optar á matrícula de honra se o número máximo destas
para o correspondiente curso non se cubrió na súa totalidade na primeira
oportunidade.

No caso de circunstancias excepcionais, obxectivas e adecuadamente xustificadas, o Profesorado Responsable podería eximir total ou parcialmente a algún membro do alumnado de concorrer ao proceso de avaliación continuada. O alumnado que se atope nesta circunstancia deberá superar un exame específico que non deixe dúbidas sobre a consecución das competencias propias da materia.

Estudantes con recoñecemento de adicación a
tempo parcial e dispensa académica de exención de asistencia:



A realización das prácticas de laboratorio será
obrigatoria e será facilitada dentro da flexibilidade que permitan os horarios
de coordinación e os recursos materiais e humanos. Consideraranse exentos das
sesións maxistrais, aínda que se lles facilitará a asistencia ao maior número
posible de seminarios. De non poder asistir aos seminarios o estudante realizará
un traballo titorizado. Isto aplicarase a ámbalas dúas oportunidades.
O alumnado en réximen de estudos a tempo parcial por traballo ou debidamente xustificado tendrán que falar co Profesorado Responsable na primeira semana semana do curso para substituír o réxime presencial por outro tipo de actividades  calificables. Estas actividades indicaranse nun plan individual de traballo que se entregará ao estudante.

Todos os aspectos relacionados con “dispensa académica”, “dedicación ao estudo”, “permanencia” e “fraude académica” rexeranse de acordo coa normativa académica vixente da UDC.”


Fontes de información
Bibliografía básica

- Petrucci, R.H.; Herring, F.G.; Madura, J.D.; Bissonnette, C. (2011). Química General: principios y aplicaciones modernas. Madrid, 10ª Ed., Prentice Hall.
- Levine, I.N. (2014). Principios de Fisicoquímica. México, 6ª Ed., MacGraw Hill.

Tamén existen edicións anteriores do libro de texto recomendado Petrucci. Por exemplo na biblioteca disponse de exemplares da 8ª Ed., con referencia: QX-240.

Bibliografía complementaria

- Reboiras, M.D. (2007). Problemas resueltos de Química. Madrid, Thomson Paraninfo, S.A.

- Chang, R. L (2013). Química. 11ª Ed., México, Mc Graw Hill

En xeral calquera libro detexto de química xeral serve como guía de estudo para a materia.


Recomendacións
Materias que se recomenda ter cursado previamente
Química: Enlace e Estrutura/610G04005
Laboratorio Básico Integrado/610G04004

Materias que se recomenda cursar simultaneamente

Materias que continúan o temario
Nanofabricación/610G04040
Cinética e Catálise/610G04026
Termodinámica: Equilibrio e Fases/610G04018

Observacións

Co fin de superar con éxito a materia, é imprescindible que o alumnado teña unha serie de coñecementos previos de química e de matemáticas, de acordo co nivel esixido en secundaria e bacharelato, como son: nomenclatura e formulación química, axuste de reaccións químicas, cálculos estequiométricos, identificación do carácter ácido-base de compostos comúns, obtención de estados de oxidación dos elementos nas especies químicas, manexo de logaritmos, expoñentes, etc.

RECOMENDACIÓN DO PROGRAMA GREEN CAMPUS: para axudar a conseguir unha contorna inmediata sostible e cumprir co punto 6 da "Declaración Ambiental da Facultade de Ciencias (2020)", os traballos documentais que se soliciten nesta materia: (a) Solicitaranse maioritariamente en formato virtual e soporte informático. (b) De realizarse en papel: non se empregarán plásticos, realizaranse impresións a dobre cara, empregarase papel reciclado y evitarase a realización de borradores.

De acordo coa lexislación vixente e segundo se recolle nas distintas normativas de aplicación para a docencia universitaria, nesta materia vixiarase polo cumprimento da perspectiva de xénero. Así, no caso de detectar situacións de discriminación por razón de xénero, proporanse accións e medidas correctoras e traballarase para identificar e modificar prexuízos e actitudes sexistas na contorna para modificalos e fomentar valores de respecto e igualdade.




(*)A Guía docente é o documento onde se visualiza a proposta académica da UDC. Este documento é público e non se pode modificar, salvo casos excepcionais baixo a revisión do órgano competente dacordo coa normativa vixente que establece o proceso de elaboración de guías