Datos Identificativos 2019/20
Asignatura (*) Xeografía botánica: Xeobotánica Código 610G02026
Titulación
Grao en Bioloxía
Descriptores Ciclo Período Curso Tipo Créditos
Grao 2º cuadrimestre
Cuarto Optativa 6
Idioma
Castelán
Galego
Modalidade docente Presencial
Prerrequisitos
Departamento Bioloxía
Coordinación
Cremades Ugarte, Javier
Correo electrónico
javier.cremades@udc.es
Profesorado
Cremades Ugarte, Javier
Correo electrónico
javier.cremades@udc.es
Web
Descrición xeral A Xeobotánica ou Fitoxeografía é unha ciencia eminentemente integradora que trata de coñecer e racionalizar as relacións da vida vexetal coa súa contorna. Divídese en fitoxeografía, fitocenoloxía e fitoecoloxía. A fitoxeografía estuda todo o referente á localización da biodiversidade vexetal sobre a superficie terrestre. A fitocenoloxía céntrase en estudar as agrupaciones vexetais en sí mesmas e a fitoecoloxía ten posto seu punto de mira no estudo das relacións entre as plantas (autoecoloxía) ou comunidades vexetais (sinecoloxía) e os factores ambientais tanto bióticos como abióticos.
Plan de continxencia

Competencias do título
Código Competencias do título
A1 Recoñecer distintos niveis de organización nos sistemas vivos.
A2 Identificar organismos.
A4 Obter, manexar, conservar e observar especímenes.
A6 Catalogar, avaliar e xestionar recursos naturais.
A11 Identificar e analizar material de orixe biolóxica e as súas anomalías.
A19 Analizar e interpretar o comportamento dous seres vivos.
A20 Muestrear, caracterizar e manexar poboacións e comunidades.
A22 Describir, analizar, avaliar e planificar o medio físico.
A24 Xestionar, conservar e restaurar poboacións e ecosistemas.
A27 Dirixir, redactar e executar proxectos en Bioloxía.
A29 Impartir coñecementos de Bioloxía.
A30 Manexar adecuadamente instrumentación científica.
A31 Desenvolverse con seguridade nun laboratorio.
A32 Desenvolverse con seguridade no traballo de campo.
B1 Aprender a aprender.
B2 Resolver problemas de forma efectiva.
B3 Aplicar un pensamento crítico, lóxico e creativo.
B4 Traballar de forma autónoma con iniciativa.
B5 Traballar en colaboración.
B6 Organizar e planificar o traballo.
B7 Comunicarse de maneira efectiva nunha contorna de traballo.
B8 Sintetizar a información.
B9 Formarse unha opinión propia.
B12 Adaptarse a novas situacións.
C1 Expresarse correctamente, tanto de forma oral coma escrita, nas linguas oficiais da comunidade autónoma.
C3 Utilizar as ferramentas básicas das tecnoloxías da información e as comunicacións (TIC) necesarias para o exercicio da súa profesión e para a aprendizaxe ao longo da súa vida.
C4 Desenvolverse para o exercicio dunha cidadanía aberta, culta, crítica, comprometida, democrática e solidaria, capaz de analizar a realidade, diagnosticar problemas, formular e implantar solucións baseadas no coñecemento e orientadas ao ben común. .

Resultados de aprendizaxe
Resultados de aprendizaxe Competencias do título
Entender as relacións entre os vexetais e o medio no que viven A1
A19
A22
A27
A29
B1
B4
B8
Conocer a diversidade das formacións vexetais terrestres e mariñas A1
A2
A19
A27
A29
B1
B4
Desenvolver capacidades de observación, descrición e identificación de comunidades vexetais A1
A2
A6
A11
A20
A22
A27
A29
A30
A32
B1
B2
B3
B4
B7
B8
C1
C3
Desenvolver o hábito e a capacidade para o manexo acaído e crítico da biblografía. A27
B1
B4
B8
B9
C3
Aprender as técnicas de traballo de campo e laboratorio no recoñecemento e inventariado das comunidades vexetais. A1
A2
A4
A6
A20
A22
A27
A29
A30
A31
A32
B1
B2
B3
B4
B5
B6
B7
B8
B12
Incentivar o interese e motivación para a aprendizaxe da Xeobotánica como ciencia integradora imprescindible para a súa completa formación como biólogos de campo. B1
B3
B9
C4
Apreciar a riqueza en comunidades vexetais da contorna e o seu gran valor florístico e bioxeográfico. A1
A24
A27
A29
B1
B9
C4

Contidos
Temas Subtemas
Teoría: Introdución 1. Concepto de Xeobotánica. Relación con outras ciencias.
Teoría: Fitocoroloxía e Fitocenoloxía 2. As áreas de distribución fitoxeográfica. Tipoloxía das áreas. Cosmopolitismo. Endemismos. Vías migratorias e elementos relictos. Tipoloxía corolóxica. Introdución ós métodos moleculares de estudo da coroloxía dos vexetales.
3. Os territorios bioxeográficos. Tipoloxía da fitocenose terrestre. Os grandes reinos florísticos da Terra. O Reino Holárctico. Delimitación e caracterización bioclimática. Unidades bioxeográficas do Atlántico norte. Delimitación e caracterización oceanográfica.
4. Estrutura da vexetación. Estrutura física. Estrutura vertical e horizontal. Estrutura biolóxica. Dinámica da vexetación. Concepto de sucesión vexetal e serie de vexetación. Vexetación potencial (climax). Degradación e sucesión secundaria. Tipos de series. Series progresivas e regresivas.
5. Métodos de estudio y clasificación de la vegetación. Antecedentes históricos. Método estructural fisionómico. Método sigmatista.
Teoría: Sinopse da Vexetación Terrestre 6. O Reino Holárctico. Principais tipos de vexetación das rexións Eurosiberiana, Mediterránea e Macaronésica.
7. A vexetación da Península Ibérica. Rexión Eurosiberiana. Provincias corolóxicas. Delimitación e caracterización climática. Características florísticas e vexetacionais. Rexión Mediterránea. Provincias corolóxicas. Delimitación e caracterización climática. Características florísticas e vexetacionais.
8. A vexetación de Galicia. Caracteres xerais. Os Bosques. Características e tipología fitosociolóxica. Clase Pino-Juniperetea. Clase Querco-Fagetea. Clase Quercetea ilicis.
9. Retamares e Matogueiras. Características e tipoloxía fitisociolóxica. Clase Cytisetea scopario-striatii. Clase Calluno-Ulicetea e Clase Cisto-Lavanduletea.
10. Outros tipos de vexetación. Vexetación litoral. Vexetación higrófila e hidrófila. Vexetación rupícola. Vexetación ruderal e arvense. Características xerais y principais tipos.
Teoría: Introdución ó estudo da Vexetación Mariña 11. Medio mariño. Introdución, caracteres xerais e diferenzas co medio continental. División do medio mariño. Clasificación dos factores ecolóxicos influentes na distribución do fitobentos mariño. Factores físicos, químicos e biolóxicos.
12. Ecoloxía do fitobentos. Tipos biolóxicos, ciclos vitais e adaptacións ás condicións do medio. Características xerais das comunidades fitobentónicas.
13. Distribución dos organismos mariños. Distribución vertical ou zonación. Distribución horizontal ou xeográfica. Distribución temporal ou sucesión.
14. Vexetación bentónica mariña no Atlántico Norte e Mediterráneo. Vexetación bentónica mariña de Galicia. Tipos de costa e principais unidades de vexetación.
Seminarios - Introdución ós métodos de análise dos inventarios florísticos.
- Ordeación e clasificación de inventarios florísticos de comunidades terrestres e mariñas.
- Análise da estrutura física, espectro biolóxico e compoñente corolóxica de distintas agrupaciones vexetais terrestres e mariñas.
- Metodoloxía de estudo da fenoloxía das plantas
Prácticas - Saídas ó campo para o recoñecemento e estudo in situ de comunidades vexetais terrestres e mariñas.
- Traballo de laboratorio na identificación do material recolectado nos inventarios realizados.
Estudo de casos -Estudo integral da flora e vexetación dun territorio previamente seleccionado.
-Estudo da fenoloxía de plantas selectas do Monte da Fraga

Planificación
Metodoloxías / probas Competencias Horas presenciais Horas non presenciais / traballo autónomo Horas totais
Estudo de casos A32 A31 A30 A29 A27 A24 A22 A20 A19 A11 A6 A4 A2 A1 B1 B2 B3 B4 B5 B6 B7 B8 B9 B12 C1 C3 C4 3 40 43
Saídas de campo A32 B1 B2 B3 B5 B6 B7 12 0 12
Prácticas de laboratorio A2 A4 A11 A29 A30 A31 B1 B4 B5 B7 C3 6 0 6
Sesión maxistral A1 A19 A22 A24 A27 A29 B1 B3 B4 B7 C3 21 52 73
Seminario A6 A19 A27 A29 B1 B5 B6 B7 B8 C3 7 7 14
 
Atención personalizada 2 0 2
 
*Os datos que aparecen na táboa de planificación son de carácter orientativo, considerando a heteroxeneidade do alumnado

Metodoloxías
Metodoloxías Descrición
Estudo de casos Os alumnos en parellas ou pequenos grupos deberán identificar, inventariar e cartografiar as distintas comunidades vexetais de áreas previamente seleccionadas polos profesores. Con este traballo de campo os alumnos realizarán un informe completo do estudo realizado seguindo a estrutura que lles será indicada. Este estudo será presentado como traballo final da materia.
Saídas de campo Realizaranse pequenas saídas a áreas cercanas para a observación e iniciación na metodoloxía de estudo de tipos de vexetación de distintos ambientes: vexetación mariña e marítima, bosques, matogueiras e outros tipos de vexetación.
Prácticas de laboratorio Os alumnos utilizarán as prácticas de laboratorio para o estudo, identificación e revisión das mostras e datos tomados tanto nas saídas ó campo dentro das propias prácticas como nas áreas onde están a realizar o seu caso práctico.
Sesión maxistral O profesor impartirá os conceptos básicos para a comprensión da materia axudándose de presentacións que porá a disposición dos alumnos.
Seminario Os alumnos aprenderán e porán en práctica a metodoloxía de estudo dos inventarios florísticos en canto a súa ordeación, clasificación e análise. Estes seminarios realizaranse tanto coa información obtida polos propios alumnos como con información facilitada polos profesores. Os seminarios servirán para que os alumnos poidan elaborar axeitadamente o seu caso práctico.

Atención personalizada
Metodoloxías
Sesión maxistral
Seminario
Estudo de casos
Prácticas de laboratorio
Saídas de campo
Descrición
Atenderase ó alumno de xeito persoalizado para todas aquelas dúbidas ou cuestións que lle xurdan nas distintas metodoloxías empregadas.

Avaliación
Metodoloxías Competencias Descrición Cualificación
Sesión maxistral A1 A19 A22 A24 A27 A29 B1 B3 B4 B7 C3 Avaliaranse os coñecementos do alumno no temario da materia mediante unha proba obxectiva escrita que poderá conter preguntas tipo test, definicións, preguntas curtas e temas a desenvolver.
50
Estudo de casos A32 A31 A30 A29 A27 A24 A22 A20 A19 A11 A6 A4 A2 A1 B1 B2 B3 B4 B5 B6 B7 B8 B9 B12 C1 C3 C4 Avaliarase a adecuación á estrutura, a análise e discusión dos resultados obtidos e a presentación do traballo elaborado.
40
Prácticas de laboratorio A2 A4 A11 A29 A30 A31 B1 B4 B5 B7 C3 Avaliarase a asistencia e actitude do alumno.
5
Saídas de campo A32 B1 B2 B3 B5 B6 B7 Avaliarase a asistencia e actitude do alumno.
5
 
Observacións avaliación
<p>Para poder superar a asignatura na primeira oportunidade será preciso ter unha participación de a lo menos un 70% das actividades avaliables programadas. Igualmente o alumno deberá obter cando menos a
cualificación de 4 sobre 10 puntos na prueba obxectiva escrita.

Para poder superar a asignatura na segunda oportunidade (Xullo), o
alumno, en función do resultado da súa primeira avaliación, deberá
realizar unha proba obxectiva escrita semellante á da primeira
oportunidade (60% da cualificación) e unha proba práctica de
identificación de material e traballo con inventarios florísticos (40% da cualificación). As cualificacións obtidas nas actividades avaliables serán
conservadas só durante o correspondente curso académico.

Para obter a cualificación de "non presentado" o alumno no poderá ter
participado en máis dun 30% das actividades avaliables programadas. No caso de que o estudante, por razóns debidamente xustificadas, non puidera realizar todas as probas de avaliación continua, o profesor adoptará as medidas que considere oportunas para non prexudicar a súa cualificación. </p>

Fontes de información
Bibliografía básica

BIBLIOGRAFÍA BÁSICA E COMPLEMENTARIA


Bellot,Francisco (Ed.) (1978)&nbsp;El tapiz vegetal de la Península Ibérica. 4ª ed. Blume, Madrid. 423 pp.

Braune, W. &amp; M.D. Guiry&nbsp;(2011) Seaweeds: A colour guide to common benthic green, brown and red algae of the world’s oceans. Gantner Verlag.

Braun-Blanquet,J (1979)&nbsp;Fitosociología. 4ª ed. Blume, Madrid. 544 pp.

Cabioc'h, J., J. Floc'h, A. Toquin, C.F. Le, Ch.-F. Bouduresque, A. Meinesz &amp;&nbsp;M. Verlaque&nbsp;(2006)&nbsp;Guía de las algas del Atlántico y del Mediterráneo.&nbsp;Omega, Madrid.

Cox, C.B. &amp; Moore, P.D.&nbsp;(2010)&nbsp;Biogeography: an ecological and evolutionary approach. 8th ed. Hoboken, NJ. Wiley.

Crawley,Michael J (1986) Varios artículos In:&nbsp;Plant Ecology. (Ed: Crawley,Michael J) Blackwell Scientific Publications, Oxford, 1-50; 253-291.

Dawes, C.J.&nbsp;(1997)&nbsp;Marine Botany. John Wiley &amp; Sons, Inc., New York.

Ehrendorfer, F. (1986). Geobotánica. In:&nbsp;Strasburger, Tratado de Botánica. 7ª ed. española. Marín, Barcelona, 757-914.

Feldmann, J.&nbsp;(1989) Las Algas, 97-324. In: Abbayes, H. des, M. Chadefaud, J. Feldmann, Y. de Ferré, H. Gaussen, P.-P. Grassé &amp; A.R. Prévot. Botánica vegetales inferiores. Ed. Reverté, Barcelona.

Good, R. (1974)&nbsp;The geography of the flowering plants. 4ª ed. Longman, London. 557 pp.

Green, E.P. &amp; F.T. Short&nbsp;(2003)&nbsp;World Atlas of Seagrasses. UNEP World Conservation Monitoring Centre. University of California&nbsp;Press, Berkely. 298 pp.

Hartog, C. den&nbsp;(1970)&nbsp;The Sea grasses of the world. North Holland Publishing Company, Amsterdam, 272 pp.

Huetz&nbsp;de&nbsp;Lemps, A. (1983)&nbsp;La vegetación de la tierra. Akal, Madrid. 263 pp.

Ozenda,&nbsp;P.&nbsp;(1994)&nbsp;Végétation du Continent Européen. Delachaux et Niestlé, Lausanne &amp; Paris. 271 pp.

Peinado&nbsp;Lorca, M.; Rivas-Martínez, S.&nbsp;(Eds.) (1987)&nbsp;La vegetación de España. 4ª ed. Colección Aula Abierta - Univ. Alcalá de Henares, Madrid. 544 pp.

Polunin, O.; Walters, M.&nbsp;(1989)&nbsp;Guía de la vegetación de Europa. 1ª ed. en Español. Ediciones Omega S.A., Barcelona. 236 + 170pl pp.

Smith, R.L.&nbsp;(1990):&nbsp;Ecology and Field Biology. 4ª ed. Harper Collins Publishers, New York.

Bibliografía complementaria


Recomendacións
Materias que se recomenda ter cursado previamente
Introdución á Botánica: Botánica xeral/610G02023
Botánica sistemática: Criptogamia/610G02024
Botánica sistemática: Fanerogamia/610G02025
Ecoloxía I: Individuos e ecosistemas/610G02039
Ecoloxía II: Poboacions e comunidades/610G02040

Materias que se recomenda cursar simultaneamente

Materias que continúan o temario

Observacións
&amp;amp;lt;p&amp;amp;gt;O número e localidades onde se realizarán as saídas ó campo estarán en función do número de alumnos matriculados e a dispoñibilidade de medios de transporte para efectualas. &amp;amp;lt;/p&amp;amp;gt;


(*)A Guía docente é o documento onde se visualiza a proposta académica da UDC. Este documento é público e non se pode modificar, salvo casos excepcionais baixo a revisión do órgano competente dacordo coa normativa vixente que establece o proceso de elaboración de guías